Marina stała na korytarzu sądu i obserwowała, jak Oleg rozmawia przez telefon. Śmiała się. Głośno, radośnie – tak jak kiedyś się śmiał, gdy byli tylko we dwoje. Tylko wtedy śmiał się dla niej. Teraz śmiał się z niej.
– Gotowe, rozwiedliśmy się! – rzucił głośno do słuchawki. – Nie, wszystko poszło dobrze. Nawet się nie kłócił. Zostawiłam mu mieszkanie, co może pójść źle? W końcu to tylko zniszczony blok. Ale przynajmniej mam czyste sumienie.
Marina ściskała swoje papiery. Palce jej drżały. Nie z zimna, lecz z upokorzenia.
Piętnaście lat małżeństwa… Ona gotowała, prała, prasowała, wychowywała dwoje dzieci, zabrała Olega do lekarza, gdy złamał rękę na budowie, nocami opiekowała się teściową po udarze. A teraz – „nie pracowałaś ani jednego dnia”.
– Jak zamierzasz żyć? – zapytała w sali sądowej, gdy sędzia załatwiał papiery. – Przecież ani jednego dnia nie pracowałaś! I czym się będziesz zajmować?
Nie szydził. I to było najboleśniejsze. Naprawdę tak myślał. Szczerze nie rozumiał, co Marina może zrobić bez niego. Przez piętnaście lat była jego cieniem. A cień nie może żyć niezależnie od tego, kto go rzuca.
Marina wyszła z budynku sądu w marcowy wiatr. Szare niebo, kałuże, wilgotny, ziemisty zapach. Miała czterdzieści dwa lata. Dyplom nauczyciela.
Nie było żadnego wpisu w jej książeczce pracy. Dwoje nastoletnich dzieci – Aljoska, czternaście lat, i Nasztya, dwanaście. Blok. I dwadzieścia trzy tysiące rubli na karcie.
To było wszystko.
Położyła się na ławce przy przystanku, wyciągnęła telefon. Palce automatycznie wybrały numer matki.
– Mamo, gotowe. Rozwiedliśmy się.
– Przyjdź do mnie – powiedziała matka od razu. – Zjedzmy razem obiad. I są też ciastka.
Marina się uśmiechnęła. Jej matka zawsze leczyła świat ciastkami. Nawet teraz, w środku rozwodu, pomyślała o ciastkach.
– Teraz nie mogę.
– To wieczorem. Koniecznie.
– Dobrze, mamo.
Odłożyła telefon i długo siedziała, patrząc na pojazdy. Kobieta niosła ogromne torby. Mężczyzna wyprowadzał jamnika. Dziesięcioletni chłopiec przejeżdżał przez kałuże na hulajnodze, a matka krzyczała na jego buty.
Codzienne życie toczyło się dalej. Przeciętny dzień. Tylko dla Mariny wszystko się podzieliło – na „przed” i „po”.
Oleg odszedł pół roku temu. Do Svetlany. Do koleżanki z pracy. Trzydzieści jeden lat, długie nogi, dzwoniący śmiech. Klasyka. Marina nawet się nie zdziwiła. Tylko że nie bolało.
Jakby coś w niej dawno umarło, czekało tylko na potwierdzenie.
Ból przyszedł później. Gdy Oleg zabierał swoje rzeczy. Gdy powiedział: „Wiesz, już dawno jesteśmy sobie obcy.” Gdy Aljoska gniewnie zatrzasnął drzwi.
Gdy Nasztya zapytała: „Mamo, tato też nas zostawił, czy tylko ciebie?”
Wtedy naprawdę zabolało.
Ale Marina nie płakała. Ani razu. Nawet w nocy, gdy obok poduszki było pusto i zimno, leżała i wpatrywała się w sufit. Myślała. O tym, że piętnaście lat – ogromny kawałek życia.
Że nie pamięta, kiedy ostatnio zrobiła coś dla siebie. Nie dla Olega, nie dla dzieci, nie dla teściowej, ale dla siebie. I nie mogła sobie przypomnieć.
Tydzień po rozwodzie Marina siedziała w kuchni i liczyła. Oleg obiecał alimenty – trzydzieści tysięcy na dwoje dzieci. Plus jej własne dwadzieścia trzy tysiące.
Po odliczeniu opłat, jedzenia, ubrań dla dzieci – Aljoska rósł jak bambus, co drugi miesiąc potrzebne były nowe spodnie. Matematyka… się nie zgadzała. Wystarczyło na miesiąc, jeśli oszczędzała. Ale co potem?
Otworzyła stronę z ofertami pracy. Wpisała: „bez doświadczenia”. Ekran zapełniły ogłoszenia. Sprzedawca. Sprzątaczka. Operator call center. Wszystko za niską płacę.
Marina zamknęła laptop. Wzięła kubek, upiła łyk herbaty i podeszła do okna. Podwórko było puste, tylko bezpański kot siedział na masce samochodu i mył się.
„Nie pracowałaś ani jednego dnia.”
I Oleg miał rację, pomyślała. I od razu złościła się na siebie. Bo wciąż mierzyła siebie jego miarą.
Telefon zadzwonił. Nieznany numer.
– Halo?
– Dzień dobry! Czy to Marina Dmitrijewna Kolesnyikowa?
– Tak… to ja.
– Vera Pawłowna, notariusz. Czy znała Panią Zinaidę Fiodorownę Biryukową?
Marina zmarszczyła czoło. Biryukowa… coś znajomego, ale odległego, jak stary zapach.
– Nie… To znaczy, poczekaj… Babcia Zina?
– Prawdopodobnie tak. Zmarła pół roku temu. Pani nazwisko widnieje w testamencie. Nie ma innych spadkobierców.
Marina powoli usiadła na krześle.
– To może być pomyłka. Ostatni raz widziałam ją mając dziesięć lat. Może jedenaście. Była przyjaciółką mojej babci.
– Nie ma błędu. Proszę przyjść do biura. Kiedy Pani odpowiada?
Droga do notariusza prowadziła przez stary budynek miejski. Vera Pawłowna była w okolicach sześćdziesiątki, w surowych okularach, ale z zaskakująco ciepłym uśmiechem.
– Proszę usiąść, Marina Dmitrijewna. Zinaida Fiodorowna zostawiła Pani cały dom. Dokładniej, dom wraz z działką. We wsi Ozerny, pięćdziesiąt kilometrów od miasta.
– Dom? – zapytała Marina ponownie.
– Dom – potwierdziła notariusz. – Drewniany, parterowy, siedemdziesiąt dwa metry kwadratowe. Działka wliczona. Wszystkie dokumenty w porządku, własność zarejestrowana. Jest jeszcze coś.
Wyjęła kopertę. Prosta, biała, zaklejona, drobnym, staromodnym pismem: „Dla Marinocski Kolesnyikowej. Osobiście.”
Marina wzięła ją. Była lekka. W środku list, tym samym starannym pismem:
„Marinocska, pozdrowienia. Prawdopodobnie nie pamiętasz mnie, ale ja pamiętam ciebie. Miałaś dziesięć lat, gdy byłaś u mnie z babcią, jadłaś mój dżem i bawiłaś się moimi kotami.
Powiedziałaś: ‘Babciu, tutaj jest jak w bajce. Chciałabym tu mieszkać i nigdy nie wyjeżdżać.’ Zanotowałam to. Dom jest dobry. Ściany mocne, piec działa, studnia w ogrodzie.
Tylko jedno warunek: nie sprzedawaj go przez co najmniej pierwszy rok. Mieszkaj w nim, poczuj go. Potem zdecydujesz. Niech Bóg błogosławi. Twoja babcia Zina.”
Marina czytała i jej serce biło mocno. Naprawdę nie pamiętała tych słów. Niewinne, dziecięce słowa z dziesięciu lat, a jednak babcia pamiętała je przez trzydzieści lat.
Dom był dokładnie taki, jaki sobie wyobrażała. Drewniany, z rzeźbionymi ramami okien. Farba starta, ale wzór nadal widoczny. Śliskie schody na werandzie. Bez i słomiany płot.
Za nim ogród, potem wąski, wolno płynący strumyk i las, jeszcze zimowy, marcowy, ciemny.
Marina otworzyła drzwi kluczem, który dał jej notariusz. Stare drewno, sucha trawa, coś ciepłego, domowego w zapachu. W przedpokoju buty, na wieszaku stary szal. W kuchni drewniany stół, kwieciste zasłony.
Trzy pokoje. W największym piec rosyjski wyłożony białymi kaflami.
Dotykając każdy zakamarek domu, jakby czytała obce życie, Marina poczuła: babcia mieszkała tu sama przez czterdzieści lat. A mimo to jednym przesłaniem podarowała go małej dziewczynce.
Wyszła na werandę. Ogród, płot, strumyk, drzewa… wszystko jakby z innego świata.
Marina wyciągnęła telefon. Zadzwoniła do matki.
– Mamo. Chyba wiem, co zrobię.
Oczywiście wszyscy myśleli, że oszalała.
Najpierw zareagowała matka:
– Przeprowadzasz się na wieś?! Z dwójką dzieci?! Marina, masz rozum?! Tam nie ma ani szkoły, ani szpitala! Co będziecie jeść? Trawę?
– Mamo, wszystko sprawdziłam. Jest szkoła. Centrum 15 minut autobusem. Dom jest dobry, tylko trzeba go wyremontować.
– Wyremontować! Z czego?
– Poradzę sobie.
Matka milczała. Potem cicho powiedziała:
– Jesteś jak ojciec. On też zawsze mówił: ‘Poradzę sobie,’ a potem…
– Mamo. Teraz potrzebuję wsparcia, nie „potem”.
Reakcje dzieci były mieszane. Nasztya była podekscytowana. Dwanaście lat, dom przy strumieniu to była przygoda. Już we śnie widziała swojego psa i łódź.
Aljoska milczał. W ostatnich miesiącach był zamknięty w sobie, godzinami zatopiony w słuchawkach. Gdy Marina powiedziała o przeprowadzce, wzruszył tylko ramionami:
– Mnie wszystko jedno.
„Wszystko jedno” – najstraszniejsze słowo od czternastoletniego chłopca.
Oleg zadzwonił dwa dni później:
– Aljoska mówił. Naprawdę przeprowadzasz się na wieś?
– Na wieś.
– Marina… – milczał. – No dobrze, mogę dać jeszcze pieniądze. Nie na wieś…
– Oleg, to nie twój interes.
– To nie mój interes?! Dzieci są moje!
– Dzieci są nasze. Idą ze mną, albo jeśli chcą, mogą zostać u ciebie i u Svetlany.
Cisza na linii. Długa, niezręczna.
– Dobrze – w końcu powiedział. – Rób, co chcesz. Ale ostrzegam.
Marina odłożyła telefon i wzięła głęboki oddech. Zrodziła się w niej determinacja. Jakby ktoś, kto spał piętnaście lat, obudził się.
