— Postawcie ten stół tutaj — Regina Lwowna wskazała manicurem wąski przejście między kolumną a drzwiami, na których wisiała skromna tabliczka. — Dokładnie obok wejścia do toalety.
Tak, żeby każdy, kto wychodzi, przypadkiem trącił łokciem.
Młody administrator restauracji „Versailles” nerwowo poprawiał krawat i zerknął na stoły zastawione dla elity miasta.
— Ale, Regina Lwowna, tam… no, to nie jest dobre miejsce. Przeciąg od drzwi, obok kuchni, ludzie ciągle chodzą. To nie miejsce dla gości.
— Dla moich gości — jest idealne — uśmiechnęła się drapieżnie kobieta, poprawiając ciężki naszyjnik, który leżał na jej szyi jak zimny pierścień.
— Niech usiądą, niech zobaczą, jak żyją ludzie. Od ośmiu lat mój syn Artem i jego żona brodzą w błocie bez grosza, więc tutaj będzie im całkiem znajomo.
Regina Lwowna odwróciła się i zachwycała własnym odbiciem w pozłacanych lustrach.
Skończyła sześćdziesiąt lat. Była w najlepszej formie: mieszkanie w centrum, dawne kontakty w urzędzie, szacunek współpracowników. Jedynym ciemnym punktem w jej nieskazitelnej reputacji był syn.
Osiem lat temu Artem, jej nadzieja, „złoty chłopiec”, któremu każde drzwi się otwierały, zrobił coś niewiarygodnego. Ożenił się z Darią — cichą, niepozorną dziewczyną, która malowała talerze w małym sklepiku.
Potem, jakby we śnie, porzucił obiecującą pracę, sprzedał zagraniczny samochód podarowany przez matkę i przeniósł się z żoną do odległej wioski. „Aby stworzyć własne życie” — powiedział wtedy.
„Poszli kopać ziemię” — opowiadała Regina swoim przyjaciółkom, ledwo powstrzymując gniew. — „Mieszkają w stodole, pracują w ogrodzie. Zhańbili mnie przed całym miastem.”
Przez wszystkie te lata nie odbierał telefonów. Ale na jubileusz wysłała zaproszenie. Nie z miłości — chciała trofeum. Chciała widzieć Artema z szorstkimi rękami, w tanim garniturze,
i Darię — przytyłą, w chińskiej syntetycznej sukience, z wietrzną twarzą. Pragnęła zobaczyć w ich oczach zazdrość wobec swojego luksusowego życia.
Goście przybyli elegancko. Sala wypełniła się szumem głosów, zapachem drogich perfum i dźwiękiem brzęczących kieliszków. Pojawiła się Żanna, przyjaciółka z urzędu podatkowego, a nawet zastępca szefa dzielnicy wpadł z żoną.
— No, Nadja, przyjdą twoi pustelnicy? — zapytała złośliwie Żanna, poprawiając broszkę. — Czy nie znaleźli pieniędzy na bilet?
— Przyjdą, gdzie mieliby pójść — uśmiechnęła się Regina, popijając lodowe, wytrawne czerwone wino. — Powiedziałam im, że zdrowie już nie to, chcę porozmawiać o spadku. Od razu się zgłosili. Każdemu potrzebne są pieniądze w takiej sytuacji.
Drzwi restauracji otworzyły się. Regina Lwowna wyprostowała się malowniczo, przygotowując najpotężniejszy wyraz twarzy. Oczekiwała ubóstwa. Spodziewała się, że od nich będzie emanować potrzeba i niedola.
Ale obraz nie pasował.
Artem i Daria weszli tak, jakby ta sala była ich salonem. Artem poszerzył ramiona, znikła biurowa garbatość. Na nim garnitur z lnu w grafitowym kolorze — idealnie skrojony, bez najmniejszego zagniecenia.
Jego twarz opalona, spokojna, z surowymi zmarszczkami przy ustach — twarz mężczyzny przyzwyczajonego do odpowiedzialności.
Ale najbardziej zaskoczyła Daria. Ta „szara myszka”. Miała na sobie zamkniętą, skomplikowaną suknię w kolorze piaskowym, która oplatała ciało jak płynny jedwab.
Na szyi cienki ciemny drewniany łańcuszek, na ramieniu masywna, ręcznie robiona bransoleta. Żadnych diamentów, żadnej ostentacji. Ale emanowała taką pewnością siebie, że Żanna instynktownie zasłoniła własny ozdobny naszyjnik ręką.
— Cześć, mamo — głos Artema stał się głębszy i pewniejszy. Podszedł i podał małe drewniane pudełko. — Wszystkiego najlepszego.
— Cześć… synu — Regina była zaskoczona, ale natychmiast się pozbierała. Gniew nabrał nowej siły.
„Ubierali się! Wzięli kredyty, żeby zrobić wrażenie!” — No proszę. W centrum nie ma miejsca, wszyscy ważni ludzie tu są. Wasze miejsce — tam.
Wskazała na chwiejny stół obok toalety. Właśnie wtedy otworzyły się drzwi, wyszedł kelner z tacą brudnych naczyń, prawie potrącając Darię ramieniem.
W sali zapadła cisza. Wszyscy oczekiwali skandalu. Regina triumfowała: „No dalej, oburzcie się, pokażcie swój charakter!”
Artem spojrzał na stół, potem na tabliczkę „Toaleta”, a potem na matkę. W jego oczach nie było urazy. Było coś gorzkiego, dojrzałego współczucia.
— Dobrze, mamo — powiedział spokojnie. — Chodźmy, Dasza.
Przeszli przez salę, wszystkie spojrzenia ich śledziły. Usiadli przy małym stole. Przeciąg poruszył kosmykiem włosów Darii, ale ona się nie poruszyła. Siedziała prosto, spokojnie obserwując zastawę stołową.
Regina Lwowna westchnęła. Udało się. Pokazała im ich miejsce.
Po godzinie, gdy atmosfera się podniosła, Regina postanowiła przycisnąć. Wzięła mikrofon.
— Moi drodzy! — jej dźwięczny głos wypełnił salę. — Tak się cieszę, że tu jesteśmy. W tej świątyni smaku. Niestety, nie każdy w rodzinie potrafi zachować się cywilizowanie.
Mój syn Artem uważa, że szczęście to kopać w lesie. Artem, wstań, pokaż się!
Artem powoli wstał.
— Opowiedz nam — kontynuowała Regina słodkim głosem — jak to jest? Biegać do toalety na zewnątrz? Musi być ciężko po studiach, kopać w ziemi?
Nie wahajcie się, weźcie więcej ze stołu. Kazałam kelnerom zebrać resztki dla was, żebyście mogli jeść porządnie w domu.
Ktoś z gości stłumił śmiech. Żanna schowała twarz w serwetkę, by nie wydać śmiechu. To była kąśliwa uwaga, głęboko obraźliwa.
— U nas wszystko w porządku, mamo — powiedział spokojnie Artem. Jego głos było słychać w każdym kącie sali nawet bez mikrofonu. — Jemy z własnych naczyń. Żyjemy tak, jak chcemy. A resztki… zatrzymaj je dla siebie. Ty potrzebujesz ich bardziej.
— No proszę, dumny jesteś! — krzyknęła Regina. — Nawet twoje buty są droższe niż moje mieszkanie, a kupione na kredyt!
W tym momencie masywne drzwi restauracji otworzyły się. Do sali wpadł wysoki mężczyzna w nienagannym smokingu.
To był Vitalij Andriejewicz — właściciel sieci „Versailles”, legenda miasta. Regina trzy razy dzwoniła do jego sekretarza, błagając, by przyszedł choć na minutę, ale dostała odmowę.
Regina uśmiechnęła się szeroko i podeszła do niego.
— Vitalij Andriejewicz! Co za zaszczyt! Znalazłeś czas dla skromnej solenizantki…
Właściciel przeszedł obok niej, nie odwracając głowy. Jego wzrok utkwiony był w odległym rogu. Przy stole obok toalety.
Twarz Vitalija Andriejewicza pobladła. Prawie pobiegł, zapinając marynarkę w trakcie ruchu.
— Artem Wiktorowicz? Daria Siergiejewna? — głos mu drżał z ekscytacji. — Na Boga, co tu się dzieje?! Dlaczego siedzicie tutaj?! Kto… kto odważył się was tu posadzić?!
Muzyka ucichła. Słychać było tylko szum klimatyzacji.
Daria delikatnie uśmiechnęła się do nadchodzącego właściciela.
— Dobry wieczór, Vitalij. Nie chcieliśmy przeszkadzać. Jesteśmy tu jako osoby prywatne, to urodziny naszej matki. Miejsce… cóż, to, co przydzielono.
— Co przydzielono?! — Vitalij Andriejewicz gwałtownie odwrócił się do sali. Jego wzrok, pełen gniewu, padł na administratora. — Dlaczego nie zgłosiłeś, że przybyli główni architekci naszego kompleksu na przedmieściach?! Wiesz w ogóle, kim oni są?!
Administrator pobladł, nogi mu się ugięły.
— Ja… powiedziano mi… to nic nie wart chłopak…
Vitalij Andriejewicz ponownie zwrócił się do pary, kłaniając się z szacunkiem.
— Przepraszam. Błagam, wybaczcie ten koszmar. Artem Wiktorowicz, twoje projekty to arcydzieła. Wsparcie na budowę dostaliśmy tylko dzięki twojemu projektowi.
A tekstylia i ceramika, Daria Siergiejewna… Goście przyjeżdżają z całego kraju, aby zobaczyć wasze prace!
Po sali przeszło westchnienie. Goście powoli, jak w zwolnionym tempie, obracali talerze i oglądali stempelek na odwrocie. Na każdym talerzu, pod szkliwem, widniało małe drzewko i napis „Terra Viva”.
Regina Lwowna poczuła, jak mikrofon wyślizguje się z jej wilgotnej dłoni. W głowie zapanował szum.
Architekt kompleksu? Marka „Terra Viva”? Talerze za niewyobrażalne ceny?
Przypomniała sobie, jak Artem mówił o „ożywianiu tradycji”. Myślała, że tylko plecie koszyki. A oni…
— Partnerzy? — zapytała ochrypłym głosem Żanna. — Regina, mówiłaś, że mieszkają w odległym miejscu…
Artem wstał. Spokojnie, bez pośpiechu.
— Dziękujemy, Vitalij. Nie karz chłopaka, po prostu wykonywał polecenie gospodyni wieczoru.
Podszedł do matki. Regina stała pośrodku sali, mała, bezsilna w bordowej sukience i rozmazanym tuszu do rzęs. Cała jej pewność siebie, cała władza zniknęły.
— Mamo — położył na stole mały pęk kluczy. — Nie chcieliśmy niczego udowadniać.
Po prostu przyszliśmy pogratulować. Mieszkanie nad rzeką, które tak bardzo chciałaś, kupiliśmy. Wszystko gotowe. Wprowadź się. Tobie w twoim wieku ciężko byłoby iść na piąte piętro bez windy.
Na chwilę zapadła cisza, podczas gdy patrzył na pusty wzrok rodziców.
— Nie jesteśmy nikomu do niczego, mamo. Po prostu chcemy tak żyć, według własnej głowy. A ty… żyj w swoim mieszkaniu. Tam jest dobrze i cicho. Będziesz miała czas, żeby pomyśleć, dlaczego zostałeś całkowicie sama w tej sali.
Daria podeszła do męża, chwyciła jego rękę. Nic nie powiedziała, nie cieszyła się. Po prostu skinęła głową na pożegnanie.
— Chodźmy — powiedział cicho Artem.
Gdy drzwi zamknęły się za nimi, w sali zapanowała taka cisza, że słychać było, jak kapie woda z kranu w tej właśnie toalecie, przy której siedzieli. Nikt nie patrzył na solenizantkę. Goście pośpiesznie zaczęli wychodzić.
— Artem ma projekt wiejskiego klubu… — szeptano przy stołach. — Talerze po tysiąc… A on obok toalety… No, charakter ma.
Żanna, pierwsza przyjaciółka, wstała, chwyciła torbę.
— No cóż, Regina… — odsunęła się z obrzydzeniem. — Wszystkiego najlepszego. Mieszkanie to dobra rzecz. Szkoda tylko, że nigdy nie zobaczysz tam swoich wnuków.
Odeszła, nie żegnając się. Za nią poszli inni. Piętnaście minut później w ogromnej, jasnej sali pozostała sama Regina Lwowna.
Siedziała na swoim królewskim miejscu, patrząc na pustą scenę. Na stole przed nią leżały klucze. Prezent. Gest od syna, którego próbowała podeptać w błocie. Nagle zdała sobie sprawę, że klucze są wszystkim, co jej zostało.
W odległym rogu sali, przy wejściu do toalety, samotnie stał chwiejny stół. Przeciąg od kuchni zamknął drzwi, Regina zadrżała. Nagle zrobiło się nie do zniesienia zimno.
— Posprzątać, Regina Lwowna? — zapytał nieśmiało kelner.
Nie odpowiedziała. Spojrzała na talerz, który przygotowała synowa, i po raz pierwszy w życiu zrozumiała: żadnymi pieniędzmi, żadnymi kontaktami nie można kupić tego, co dziś utraciła na zawsze.
