— „Dzielimy mamusine miliony!” — parsknął Jegor, patrząc na zamknięte drzwi salonu.
On i Swieta siedzieli w kuchni. Matka, Jelena Siergiejewna, pół godziny temu zamknęła się tam z notariuszem.
— Ciszej — Swieta nerwowo kręciła w rękach telefon. — Usłyszy.
— I niech słyszy. I tak dziś wszystko się rozstrzygnie. Sama powiedziała: „Dam każdemu to, co mu się należy”. Wreszcie.
Swieta skrzywiła się.
— Nie „miliony”. Jest to mieszkanie, działka i konto w banku. Niezbyt dużo, oczywiście, ale…
— Ale to lepsze niż nic — dokończył Jegor. — Za miesiąc muszę spłacić kredyt.
— A ja hipotekę — podchwyciła Swieta. — Dobrze, że chociaż z tym pomaga. Ale czas już na coś poważniejszego.
— Najważniejsze, żeby nie narobiła głupstw — mruknął Jegor. — Z tymi swoimi… fundacjami dla bezdomnych kotków. Zobaczy jakąś pchlastą kreaturę i wszystko jej zapisze.
Drzwi salonu się otworzyły.
Wyszła Jelena Siergiejewna. Spokojna, wyprostowana, w surowej sukience. Nie chora. Ani odrobinę.
— Dzieci, wejdźcie. Piotr Iwanowicz jest gotowy.
W pokoju było duszno. Notariusz, suchy mężczyzna w okularach, siedział na czele stołu. Przed nim leżała jedna jedyna, gruba biała koperta.
Jegor i Swieta usiedli. Matka usiadła naprzeciwko.
— Mamusiu — Swieta włączyła tryb „troskliwej córki” — jesteś pewna? Tak się martwimy…
— Martwicie się — skinęła głową Jelena Siergiejewna. — Widzę to.
Patrzyła na nich długo. Uważnie. Jak entomolog na przyszpilone do tablicy owady.
— Zebrałam was — zaczęła spokojnie — bo jestem zmęczona.
Jegor się napiął.
— Zmęczona czym, mamo? Pomóc ci? Zawieźć do sanatorium?
— Zmęczona wami.
Słowa zawisły w dusznym powietrzu.
— Mamo! — oburzyła się Swieta.
— Zmęczona tym, że czekacie. Czekacie, aż się potknę. Aż zapomnę wyłączyć gaz. Aż odmówią mi nogi.
— To oszczerstwo! — Jegor zerwał się z miejsca.
— Siadaj — rozkazała matka. — Dzwonisz do mnie w niedzielę punktualnie o dwunastej. Masz przypomnienie. „Matka. 5 minut”. Zgadnij, skąd wiem? Widziałam twój telefon, kiedy wyszedłeś do toalety.
Jegor usiadł, czerwony.
— A ty, Swieta. Przynosisz mi pianki, których nie wolno mi jeść przy cukrzycy. A kiedy jestem w kuchni, sprawdzasz, czy babcine kolczyki są na miejscu. Myślisz, że nie widzę, jak palcem ścierasz kurz z pudełka?
Swieta wciągnęła głowę w ramiona.
— Oboje nie widzicie we mnie matki. Tylko zasób. Aktyw. Coś, co można podzielić.
Skinęła na notariusza.
— Piotrze Iwanowiczu.
Notariusz wziął tę samą grubą kopertę.
Dzieci zamilkły.
Ich wesołe oczekiwanie, ich kuchenny cynizm — wszystko się zapadło. Został tylko strach.
Czekali, że zaraz zostanie odczytany testament. Że ona jednak jest chora.
Piotr Iwanowicz ostrożnie naciął brzeg nożykiem do papieru.
Wyjął… nie dokument.
Wyjął plik cienkich zeszytowych kartek, zapisanych drobnym pismem.
Jegor i Swieta spojrzeli na siebie.
— „Zeszyt wydatków” — odczytał notariusz tytuł na górze.
— Co? — nie zrozumiał Jegor.
— To nie testament — spokojnie powiedziała Jelena Siergiejewna. — Jeszcze nie umieram. Ku waszemu rozczarowaniu.
Spojrzała na notariusza.
— Czytajcie, Piotrze Iwanowiczu. Od początku.
Notariusz odchrząknął.
— „Pierwszy września dwa tysiące piąty rok. Opłata korepetytora z angielskiego dla Jegora. Pięćdziesiąt dolarów.”
Jegor znieruchomiał. Miał wtedy piętnaście lat.
— „Trzeci września dwa tysiące piąty rok. Nowe buty dla Swiety ‘na szkolną dyskotekę’. Czterdzieści dolarów.”
Swieta pobladła. Miała dwanaście.
— „Dwudziesty stycznia dwa tysiące szósty rok. Spłata długu Jegora. Rozbił witrynę sklepową. Sto dwadzieścia dolarów.”
— Mamo, co to jest? — wyszeptał Jegor. — Co ty robisz?
— Ja? — Jelena Siergiejewna uśmiechnęła się. — Nic. Po prostu… liczę. Przecież powiedziałam: dostaniecie to, co wam się należy. A żeby wiedzieć, co się należy, trzeba zamknąć bilans.
Notariusz niewzruszenie czytał dalej:
— „Piętnasty maja dwa tysiące siódmy rok. Wyjazd Swiety na obóz. Dwieście dolarów.”
— „Wrzesień dwa tysiące ósmy rok. Pierwszy rok studiów Jegora. Łapówka za zaliczenie z wytrzymałości materiałów. Trzysta dolarów.”
— „Wesele Swiety. Restauracja. Dwa tysiące dolarów.”
— „Pierwszy samochód Jegora. Używana ‘dziewiątka’. Półtora tysiąca dolarów.”
— „Marzec dwa tysiące dziesiąty rok. Laptop dla Swiety. ‘Do nauki’. Sześćset dolarów.”
— „Lipiec dwa tysiące dwunasty rok. ‘Last minute’ Jegora. ‘Trzeba się rozerwać’. Tysiąc dolarów.”
— „Styczeń dwa tysiące piętnasty rok. Zakup ‘potrzebnych znajomości’ dla Jegora, żeby załatwić ‘pracę’. Dwa tysiące dolarów.”
Lista ciągnęła się i ciągnęła.
Każda suma, którą przez lata z niej wyciągali. Każda „pomoc”. Każde „mamo, wejdź w nasze położenie”.
Jelena Siergiejewna zapisywała wszystko.
— „Aborcja Swiety w prywatnej klinice. Siedemset dolarów” — beznamiętnie czytał notariusz.
Swieta krzyknęła i zakryła twarz rękami.
— Dosyć! Przestań!
— „Spłata długu karcianego Jegora. Trzy tysiące dolarów.”
— Mamo! — ryknął Jegor. — Przestań ten cyrk! Ośmieszasz nas!
— Ja ośmieszam? — Jelena Siergiejewna uniosła brew. — Ja tylko czytam listę waszych osiągnięć. Za moje pieniądze.
Wstała.
— Piotrze Iwanowiczu, dziękuję. Może pan to tu zostawić.
Notariusz starannie schował kartki do koperty i położył ją na środku stołu.
Wstał, skinął głową i wyszedł. Cicho, jak cień.
Jegor i Swieta siedzieli zdruzgotani.
— Po co… — Swieta podniosła zapłakane oczy. — Po co to zrobiłaś?
— To, kochanie, był akt pierwszy. Księgowość.
Jelena Siergiejewna podeszła do kredensu. Wyjęła… jeszcze dwie koperty. Cienkie.
Wróciła do stołu.
— A teraz — akt drugi.
Położyła jedną kopertę przed Jegorem. Drugą przed Swietą.
— Otwierajcie.
Cisza.
Cienkie białe koperty leżały na wypolerowanym drewnie. Wydawały się cięższe niż żeliwne odważniki.
Ręce Swiety drżały. Patrzyła na swoją kopertę, ale jej nie dotykała.
Jegor patrzył na matkę. Jego twarz pokryła się purpurowymi plamami.
— Nie będę — wydusił. — Nie będę brał udziału w tym… w tej maskaradzie.
— Boisz się? — spokojnie zapytała Jelena Siergiejewna.
— Nie mam się czego bać! — wrzasnął Jegor. — To ty powinnaś się bać! Zostać sama!
— Ja i tak jestem sama. Byłam sama, kiedy twój ojciec odszedł. Byłam sama, kiedy ty, Jegorze, wpakowałeś się w długi, a ty, Swieto, ryczałaś przez swojego żonatego kochanka. Byłam kasą zapomogową. Bankomatem. Ale zawsze byłam sama.
Swieta zaszlochała.
— Mamusiu, jak możesz? Przecież my cię kochamy! Ta lista… to przecież… to był twój obowiązek! Jesteś matką!
— Obowiązek — skinęła głową Jelena Siergiejewna. — Tak. Moim obowiązkiem było was wychować. Dać wam wykształcenie. Postawić na nogi.
Rozejrzała się po salonie.
— Zrobiłam to. Jegor ma trzydzieści cztery lata. Swieta trzydzieści jeden. Jesteście dorośli. Ale nie stoicie na własnych nogach.
Spojrzała na syna.
— Siedzicie mi na szyi. I machacie nóżkami.
— To kłamstwo! — Jegor uderzył pięścią w stół. Koperta podskoczyła. — Mam pracę!
— Masz pozory pracy. „Project manager” bez ani jednego projektu. Wiem, że w zeszłym miesiącu prosiłeś mnie o pieniądze na „rozwój biznesu”. Znowu grałeś.
Jegor zakrztusił się powietrzem. Nie wiedział, że ona wie.
— A ty, Swieto? — matka zwróciła się do córki. — Twój mąż, który siedzi w domu? Wasza hipoteka, którą ja spłacam?
— Oleg ma chwilowe trudności! — krzyknęła Swieta.
— Trzeci rok — ucięła matka. — On jest po prostu leniwy. A ty mu na to pozwalasz. I oboje żyjecie na mój koszt.
Znów wskazała koperty.
— Przyszliście tu dzielić. Byliście weseli. „Dzielimy mamusine miliony”. No to dzielcie.
— Co tam jest? — wyszeptała Swieta. — Tam… konto? Chcesz, żebyśmy oddali… tę listę?
Jej oczy rozszerzyły się ze strachu.
Jegor nerwowo się zaśmiał.
— No co ty! Skąd byśmy wzięli takie pieniądze? Ona się znęca!
Spojrzał na matkę.
— Chcesz nas wyrzucić? Zabrać mieszkanie?
Jelena Siergiejewna milczała. Po prostu patrzyła na nich. A to milczenie było straszniejsze niż jakakolwiek krytyka.
Nie było w nim złości. Ani urazy.
Była w nim ostateczność. Jak u chirurga, który decyduje się na amputację.
— Uważaliście, że jestem wam winna — powiedziała cicho. — Winna za to, że was urodziłam. Winna za to, że istniejecie.
Wzięła ze stołu pierwszą, grubą kopertę z listą.
— Swoje długi spłaciłam — klepnęła ją. — Z odsetkami. Łapówki. Aborcje. Rozbite samochody. Zapłaciłam za wszystko.
— A teraz — jej głos stał się lodowaty — zobaczymy, co należy się wam.
Jegor patrzył na swoją kopertę. Nagle zrozumiał.
— Tam nic nie ma, prawda? — powiedział chrapliwie. — Postanowiłaś nas… wyzerować? Zostawić z niczym?
— A co masz, Jegorze? — zapytała matka. — Beze mnie? Mieszkanie, w którym mieszkasz? Moje. Samochód? Mój. Nawet jedzenie w twojej lodówce — moje.
— Ty… nie możesz tak zrobić — wyszeptała Swieta, łapiąc się za serce. — Mamy przecież… dzieci. Twoje wnuki!
— Wnuki — prychnęła Jelena Siergiejewna. — Które przywozicie raz w miesiącu. Dokładnie na trzy godziny. Żeby poprosić o pieniądze. A potem zabieracie, bo „babcia je rozpieszcza”. Nie, Swieto. Wnuki to wasz ostatni atut. I on nie zadziała.
Wstała.
Dzieci drgnęły.
— Zrobię sobie herbatę.
Poszła do drzwi.
— Kiedy wrócę, chcę, żeby te koperty były otwarte. Przez was. Jeśli tego nie zrobicie, wyjdziecie stąd w ogóle bez nich. A wam… wam bardzo trzeba wiedzieć, co w nich jest.
Zatrzymała się w drzwiach.
— Bo nie wiecie najważniejszego.
— Czego? — zapytał Jegor.
— Myślicie, że ten notariusz przyszedł tylko po to, żeby odczytać listę?
Jelena Siergiejewna uśmiechnęła się.
— Otwierajcie.
Wyszła z pokoju, cicho zamykając za sobą drzwi.
