Júlia poprawiła przed lustrem ramiączko szmaragdowozielonej sukni, krytycznie obejrzała swoje odbicie i z zadowoleniem skinęła głową. Czterdzieści lat.
Dla jednych to przerażająca liczba, dla Júlii oznaczała jednak wolność, pieniądze i wreszcie umiejętność stanowczego mówienia „nie”.
— Júl, taksówka czeka — Boris, jej mąż, wychylił głowę z przedpokoju. Spojrzał na żonę z nieukrywanym zachwytem. — Dziś wyglądasz po prostu obłędnie. Na pewno nie chcesz nikogo zaprosić?
— Bori, już to ustaliliśmy — Júlia chwyciła kopertówkę. — Nie ma gości. Nie ma gotowania. Nie ma „pokrój trochę sałatki” i „gdzie są moje kapcie”.
Tylko ty, ja, droga restauracja i cisza. Chcę zjeść stek, nie słuchając przy tym rad twojej mamy, jak prawidłowo przeżuwać jedzenie.
Boris zaśmiał się. Wiedział, że relacja Júlii z Larissą Siemionowną przypominała zimną wojnę, w której okresy lodowatego milczenia przeplatały się z artyleryjskimi atakami w postaci nieproszonych rad.
— Uzgodnione. Twój dzień — twoje zasady.
Restaurację „Złoty Paw” wybrali nieprzypadkowo. Było to ostentacyjne, absurdalnie drogie miejsce ze sztukateriami, aksamitnymi zasłonami i cenami, od których przeciętny człowiek dostawał nerwowych tików.
Dokładnie to, czego potrzeba, by poczuć się królową wieczoru.
Weszli na salę, spodziewając się przytulnego stolika przy oknie. Administratorka z szerokim uśmiechem zaprowadziła ich dalej. Tyle że nie do okna.
— Państwa stolik jest gotowy — zaćwierkała, wskazując środek sali.
Júlia zatrzymała się. Zamiast stolika dla dwojga, na środku sali stał dwunastoosobowy „pas startowy”. I nie był pusty.
Na czele stołu, niczym wygnana cesarzowa, siedziała Larissa Siemionowna w sukni z lureksu. Obok niej wujek Wiktor, daleki krewny, którego Júlia widywała raz na pięć lat, łapczywie wyjadał kawior prosto łyżką do ust.
Po drugiej stronie szwagierka Galja wycierała serwetką buzię młodszego dziecka, podczas gdy starszy, siedmioletni łobuziak, już skrobał widelcem antyczną tapicerkę krzesła.
— Niespodziankaaa! — ryknęła Larissa Siemionowna, gdy zobaczyła zastygłą parę. Jej głos był zahartowany latami pracy w urzędzie.
Cała restauracja się odwróciła. Boris pobladł i spojrzał na żonę. Júlia milczała, ale w jej oczach zapłonął złowieszczy błysk, który zwykle oznaczał, że komuś wkrótce będzie bardzo bolało. Psychicznie.
— Mamo? — wydusił Boris. — Co wy tu robicie?
— Jak to co? — matka klasnęła w dłonie, niemal przewracając kieliszek wina. — Nasza ukochana synowa ma okrągłe urodziny!
Chyba nie myślałeś, że zostawimy biedną dziewczynę samą w taki dzień? Przecież jesteśmy rodziną! Siadajcie, siadajcie! My już trochę zaczęliśmy, czekając na was.
Júlia powoli podeszła do stołu. Uginał się od jedzenia. Jesiotry, mięsne delicje, rząd drogich koniaków, ostrygi, na które wujek Wiktor patrzył podejrzliwie, ale jadł je z zapałem koparki.
— Larisso Siemionowno — głos Júlii był prosty jak linia martwego kardiomonitora. — Zarezerwowaliśmy stolik dla dwóch osób.
— Oj, nie bądź taka mrukliwa! — machnęła ręką Galja, nalewając sobie wina. — Mama zadzwoniła do administratora, powiedziała, że rezerwacja się pomyliła, że będzie więcej gości.
Trochę się posprzeczała, ale popatrz, jak ładnie nas usadzili! A ty, Julka, czemu tak się wystroiłaś? Sukienka z odkrytymi plecami — po czterdziestce wypadałoby być skromniejszą, skóra już nie jak brzoskwinia.
— Galja, masz majonez na brodzie — zauważyła Júlia z lodowatym uśmiechem. — I widzę, że twój syn zaraz wywróci miseczkę z sosem na osiemnastowieczny dywan.
Brzęk tłuczonego szkła potwierdził jej słowa. Syn Galji strącił wazon z kwiatami ze stołu.
— Nic się nie stało! — przekrzyczała hałas Larissa Siemionowna. — Stłuczone naczynie przynosi szczęście! Kelner! Posprzątać i przynieść jeszcze tej sałatki z rakami, była boska! I danie główne też!
Júlia usiadła. Przysunęła się do Borisa, próbując skurczyć się do rozmiarów atomu. Znała to spojrzenie. To było spojrzenie snajpera, który liczy kierunek wiatru.
— Czyli chcieliście zrobić niespodziankę — powiedziała Júlia, rozkładając serwetkę.
— Oczywiście! — Larissa Siemionowna sięgała już po trzeci kawałek jesiotra.
— Wiemy, że zawsze oszczędzasz, wszystko chcesz robić sama. Ale dziś jest święto! Zebrała się rodzina! Wujek Wiktor przyjechał specjalnie z powiatu, nawet z pracy się urwał.
— Jestem tragarzem, plecy mi siadły, odpoczynek potrzebny — mlaskał Wiktor. — Ale koniak tu dobry, Julka. Nie to co ten sikacz, który postawiłaś na Sylwestra.
Bezczelność gości rosła wykładniczo. Galja zaczęła głośno tłumaczyć, że Júlia powinna już rodzić,
„bo zegar nie tyka, tylko już kuka”, i że kariera jest dla mężczyzn, a kobieta powinna gotować barszcz. Larissa Siemionowna kiwała głową, zamawiając po kolei najdroższe pozycje z menu.
— Ja poproszę homara — oświadczyła kelnerowi. — Nigdy nie jadłam. Dla Galji też. A dzieciom deser, największy!
— Mamo, to bardzo drogie — szepnął Boris.
— Ciii! — uciszyła go matka. — Twoja żona ma jubileusz, masz prawo otworzyć portfel dla matki i siostry. Nie codziennie się bawimy.
Kulminacja nastąpiła po godzinie. Larissa Siemionowna, zarumieniona od alkoholu, wstała, by wznieść toast. Zastukała widelcem w kieliszek, uciszając wszystkich.
— No więc, Julusiu — zaczęła miodowym głosem, w którym było więcej jadu niż w ukąszeniu kobry. — Skończyłaś czterdzieści lat. Wiesz, kobiecy wiek jest krótki.
Życzę ci, żebyś wreszcie przestała myśleć tylko o sobie. Spójrz na Galję — troje dzieci, mąż co prawda pije, ale przynajmniej swój, gospodarstwo. A ty? Biura, siłownie.
Jesteś egoistką, Júlio. Ale i tak cię kochamy, bo my jesteśmy wielkoduszni. Za rodzinę!
— Za rodzinę! — ryknął wujek Wiktor.
Galja zachichotała. Boris zacisnął pięści, już miał coś powiedzieć, ale Júlia położyła dłoń na jego ręce.
Powoli wstała. Na sali zapadła cisza. Júlia uśmiechała się, ale od tego uśmiechu stojący nieopodal kelner instynktownie cofnął się o krok.
— Dziękuję, Larisso Siemionowno — powiedziała Júlia głośno i wyraźnie.
— Otworzyła mi pani oczy. Rzeczywiście byłam egoistką. Myślałam, że moje urodziny są moim świętem. Ale pokazała mi pani, że najważniejsza jest rodzina.
Teściowa skinęła z zadowoleniem głową, uznając to za kapitulację.
— A skoro już mówimy o wielkoduszności i niespodziankach… — Júlia zrobiła pauzę. — Kelner!
Młody mężczyzna natychmiast się zjawił.
— Proszę nas rozliczyć.
— Już? — zdziwiła się Galja, jedząc drugą porcję homara. — Przecież nawet deseru jeszcze nie zjedliśmy!
— Jedzcie, kochani, jedzcie — powiedziała Júlia łagodnie.
Kelner przyniósł skórzaną teczkę. Júlia otworzyła ją i przebiegła wzrokiem rachunek. Kwota była imponująca — wystarczyłaby na używany zagraniczny samochód. Krewni w dwie godziny zjedli i wypili roczny budżet małego afrykańskiego państwa.
— Ojej! — Larissa Siemionowna pochyliła się nad rachunkiem i zagwizdała. — No, Bori, wyciągaj kartę. Jak się bawić, to na bogato!
Júlia zamknęła teczkę i oddała ją kelnerowi.
— Proszę pana — powiedziała głośno, żeby usłyszeli też przy sąsiednich stolikach.
— Z mężem mamy oddzielny budżet od tego towarzystwa. Proszę policzyć osobno: dwie sałatki Cezar, dwa steki ribeye i jedną butelkę wody mineralnej. To było nasze zamówienie.
Przy stole zapadła grobowa cisza. Słychać było bzyczenie muchy nad galaretowatym mięsem.
— Jak to rozumieć? — twarz Larissy Siemionowny pokryła się czerwonymi plamami. — Júlia, żartujesz?
— Żadnych żartów — Júlia wyjęła kartę i przyłożyła ją do terminala, który sprytny kelner podał jej pod nos. — Pik. Zapłacone.
— Nie możesz tak zrobić! — wrzasnęła Galja. — Przecież to twoje urodziny! To ty nas zaprosiłaś!
— Ja? — Júlia uniosła brew. — Ja was nie zapraszałam. To wy powiedzieliście: „Niespodzianka!”.
Wstała, poprawiła sukienkę i spojrzała na teściową z góry na dół.
— Wtargnęliście na moje święto bez zaproszenia. Zamawialiście dania, których ja nie wybierałam.
Upokorzyliście mnie i obraziliście w moje własne urodziny. Cóż, kochani. Niespodzianka to wspaniała rzecz. Ale zapamiętajcie zasadę: niespodziankę opłaca ten, kto ją organizuje.
— Bori! — zapiszczała Larissa Siemionowna, chwytając się za serce (ćwiczyła ten numer latami). — Twoja żona oszalała! Zostawia matkę z długiem! Zrób coś! Skoczyło mi ciśnienie!
Boris powoli wstał. Spojrzał na matkę, na wujka Wiktora, który próbował schować pod stołem do połowy wypitą butelkę koniaku, i na siostrę z umazanymi dziećmi.
— Mamo — powiedział spokojnie. — Júlia ma rację. Chcieliście święta — zorganizowaliście je. Cieszcie się. A my idziemy. Wygląda na to, że mamy jeszcze plany na wieczór.
Ujął Júlię pod ramię.
— Niewdzięczne dranie! — wrzeszczała teściowa, zapominając o ciśnieniu. — Przeklinam was! Obyście nigdy nie mieli pieniędzy! Galja, dzwoń na policję!
— Policji nie warto wzywać — odezwał się podchodzący administrator, postawny mężczyzna ze słuchawką w uchu. Za nim stało dwóch rosłych ochroniarzy. — Ale rachunek trzeba zapłacić. W całości. Natychmiast.
Júlia i Boris ruszyli w stronę wyjścia wśród krzyków i kłótni.
— Nie mam tyle pieniędzy! — piszczała Galja. — Niech płaci Wiktor, on zjadł najwięcej!
— Ja?! — oburzał się wujek Wiktor. — Ja tylko trochę sałatki spróbowałem! To wszystko zamówienia twojej matki!
— Co to znaczy „twojej matki”?! — darła się Larissa Siemionowna.
Wychodząc w chłodne wieczorne powietrze, Júlia głęboko odetchnęła.
— Wszystko w porządku? — zapytał Boris, obejmując ją ramieniem.
— Wiesz — uśmiechnęła się Júlia, tym razem szczerze. — To był najlepszy prezent urodzinowy. Jakbym zrzuciła plecak pełen cegieł, który nosiłam od dziesięciu lat.
— Tego ci nie wybaczą — zauważył Boris z półuśmiechem.
— Bardzo na to liczę — odpowiedziała Júlia. — Przynajmniej teraz wiedzą, że „niespodzianka” może wrócić rykoszetem.
Telefon Larissy Siemionowny trafił na czarną listę, ale wieści dotarły przez wspólnych znajomych. „Gości” natychmiast i bezlitośnie dosięgła kara. Oczywiście nie mieli przy sobie pieniędzy. Awantura trwała dwie godziny.
Administrator okazał się człowiekiem zasad. W końcu wujek Wiktor musiał zostawić w zastaw swój złoty zegarek (rodzinną pamiątkę, z której był dumny) i podpisać weksel.
Galja musiała zadzwonić do męża, który przyjechał wściekły jak diabli i zrobił scenę na parkingu, gdy dowiedział się o wysokości długu.
Okazało się, że zbierał te pieniądze na zimowe opony i naprawę skrzyni biegów. Teraz Galję czekał długi i ponury okres ostrego oszczędzania.
A Larissa Siemionowna? Teściowa próbowała udawać zawał, ale ratownicy wezwani przez restaurację stwierdzili jedynie ostre zatrucie alkoholem i przejedzenie.
Musiała opróżnić swoją „skarbonkę”, odkładaną na nowe futro.
Ale najsłodsze nie było nawet to. Najsłodsze było to, że krewni rzucili się sobie do gardeł. Galja oskarżała matkę, że to ona wszystkich podpuściła. Matka obwiniała Wiktora, że za dużo pił.
Wiktor zażądał zwrotu zegarka. Koalicja „przeciw Júlii” rozpadła się i pożarła sama siebie.
Júlia siedziała w kuchni, piła kawę i czytała książkę. W ciszy. Telefon milczał. Nikt nie prosił o pieniądze, nie pouczał i nie domagał się miłości.
Sprawiedliwość to danie, które najlepiej smakuje na zimno. I najlepiej — na osobnym rachunku.
