Vera stała na korytarzu, trzymając w ręku torbę z chlebem. Z drugiej strony drzwi słychać było głos Antoniny Stepánovnej, donośny, radosny – zupełnie inny niż zwykle, kiedy jęczała i domagała się „miseczki”.
— Kochanie, papiery odbierzesz w środę u notariusza. Wszystko gotowe. Najważniejsze, żeby wiejski głupek nic się nie dowiedział. Niech jeszcze trochę popracuje, a potem może i na ulicę wyjść.
Torba wypadła z rąk Very. Chleb stoczył się po podłodze. Ona go nie podniosła.
— Ciociu, jesteś genialna! — śmiała się Kristina przez telefon. — Uwierzono, że w ogóle nie potrafisz chodzić!
— A przecież nie potrafiłam. Dokładnie przez dwa miesiące. Potem zaczęłam wstawać – no i co? Po co się męczyć, skoro można leżeć? Niech Vera się męczy, do tego właśnie została stworzona.
Vera opręła się o ścianę. Serce waliło jej w skroniach. Piętnaście lat w internacie. Dwa lata opieki nad staruszką. Mycie, karmienie łyżką, niekończące się pranie pościeli. Wszystko w zamian za obiecaną kawalerkę.
A wszystko było kłamstwem.
Vera weszła do pokoju. Antonina Stepánovna leżała na łóżku, telefon przy uchu, ale pozycja wydawała się zbyt wygodna. Kiedy zobaczyła synową, podskoczyła i szybko pożegnała się z Kristiną.
— Dlaczego przyszłaś tak wcześnie? — głos nagle stał się słaby, chorobliwy.
Vera podeszła do łóżka, uklękła i sięgnęła pod materac, wyciągając laskę. Starą, drewnianą, zniszczoną.
— Vera, co sobie wyobrażasz…
— Zamknij się — powiedziała cicho Vera, kładąc laskę na łóżku. — Wstań. Sama.
Antonina Stepánovna zbledła.
— Nie mogę. Zwariowałaś?
— Możesz. Od dwóch miesięcy możesz. Wszystko słyszałam. O Kristinie, o prezentach, o tym, że istnieję tylko po to, żeby wycierać ci tyłek.
Teściowa zaciśnęła wargi. Vera widziała na jej twarzy walkę między gniewem a strachem. Gniew wygrał.
— I co z tego? To moje mieszkanie, dam je komu chcę. Myślałaś, że zostawię coś dla ciebie, wiejskiej? Dla mnie jesteś nikim.
— Nikim — powtórzyła Vera. Jej głos był spokojny, lecz ręce drżały. — Od dwóch lat byłam dla ciebie nikim. Kiedy w nocy zmieniałam pościel.
Kiedy krzyczałaś na mnie o zimny rosół. Kiedy za własne pieniądze kupowałam ci twaróg, bo chciałaś coś słodkiego.
— Obiecałam ci mieszkanie!
— Skłamałaś. Od dwóch lat kłamałaś. I uwierzyłam jak głupia.
Vera wstała, wyciągnęła telefon i wybrała numer. Antonina Stepánovna próbowała się podnieść, ale Vera podeszła tak blisko, że teściowa nie ruszyła się.
— Kristina? Tu Vera. Za godzinę rzeczy cioci znajdą się przed klatką schodową, w tym starym domu, który ci dałaś. I zabierz ją też.
Odłożyła telefon.
— Co robisz? — Antonina Stepánovna chwyciła laskę i próbowała wstać. Stanęła. Nogi trzymały się pewnie. — Oleg za to mnie zabije!
— Niech spróbuje.
Vera otworzyła szafę, wyciągnęła walizkę i zaczęła wkładać do niej rzeczy teściowej. Szlafroki, kapcie, leki. Wszystko, co codziennie prała, prasowała, układała.
— Nic ci nie zostanie! — krzyczała Antonina Stepánovna. — Z tej nory, jak ostatnia biedaczka!
— Ale bez ciebie — odpowiedziała Vera, zamykając walizkę. — Ubierz się. Za pół godziny wychodzisz.
Antonina Stepánovna chwyciła laskę obiema rękami.
— Pożałujesz, że się odważyłaś.
— Już pożałowałam. Dwa lata temu powinnam była cię wysłać natychmiast.
Oleg wpadł dwadzieścia minut później. Czerwona twarz, skrzywione usta. Ktoś z sąsiadów właśnie zadzwonił.
— Co się dzieje? Mama mówi, że ją wyrzucasz!
Vera siedziała na składanym łóżku, patrząc przez okno. Walizka stała przy drzwiach. Antonina Stepánovna siedziała na krześle, z laską w ręku – cicho, z wargami zaciśniętymi.
— Twoja matka od dwóch lat mnie oszukiwała — powiedziała Vera, nie odwracając się. — Udawała bezradną, a w rzeczywistości chodziła normalnie. I mieszkanie dała Kristinie. Teraz niech Kristina się tobą zajmie.
— To sprawa rodzinna! Nie możesz tak!
Vera odwróciła się do niej.
— Nie mogę? A kiedy w nocy chodziłam do twojej matki — gdzie byłaś? Kiedy krzyczałaś na mnie o brak soli — co robiłaś? Oglądałaś telewizję. No to teraz idź do Kristiny.
— To mój pokój!
— Był. Teraz mój. Tu pracowałam, podczas gdy ty spełniałaś swoje rozkazy i udawałaś, że nie masz rodziny.
Vera wstała, podeszła do szafy i rzuciła jej torbę sportową.
— Pakuj się. Albo wynoś się.
Oleg spojrzał na matkę. Antonina Stepánovna siedziała cicho — po raz pierwszy od dwóch lat nie wiedziała, co powiedzieć. Syn czekał na wyjaśnienia, a ona tylko ścisnęła laskę i spojrzała w podłogę.
— Mamo, powiedz! Powiedz, że to nieprawda!
— Jak? — uśmiechnęła się Vera. — Inaczej? Może powiesz synowi o lasce spod materaca?
O tym, że w nocy chodziłaś sama do WC, gdy ja spałam? O tym, że planowałaś wyrzucić nas z mieszkania, które mi obiecałaś?
Antonina Stepánovna nagle wstała.
— Chodź, Oleg. Nie ma sensu gadać z tą szmatą. Kristina nas zabierze.
Dziesięć minut później odeszli. Vera stała przy oknie, patrząc, jak Oleg niesie walizkę do nadjeżdżającego auta.
Kristina wyskoczyła z samochodu, krzyczała, machała. Antonina Stepánovna szła powoli, opierając się o laskę, lecz plecy trzymała prosto.
Vera nie czuła ani żalu, ani gniewu. Tylko pustkę tam, gdzie kiedyś była nadzieja.
Dwa tygodnie później Kristina zadzwoniła. Vera nie zablokowała numeru — po prostu nie odbierała. Przy piątym połączeniu w końcu odebrała.
— Co chcesz?
— Słuchaj, musimy się dogadać — głos Kristiny był nerwowy, drżący. — Ciocia jest kompletnie osłabiona. Lekarze mówią o prawdziwym udarze. Potrzebuje stałej opieki, a ja nie mogę, klienci, interesy…
— Wynajmij opiekuna.
— Nie rozumiesz, to bardzo drogie! Płacę za lekarstwa, lekarza. Mam też kredyt, hipotekę…
— Sprzedaj mieszkanie.
— Jakie mieszkanie?
— To, które ci dała. Sprzedaj i wynajmij nawet dziesięciu opiekunów.
Kristina zamilkła. Potem westchnęła.
— Nie mogę sprzedać. Dokumenty… skomplikowane. Ciocia chce przepisać na Olega, ale notariusz mówi, że potrzebny jest twój podpis, bo jesteś żoną…
— Nie trzeba — odparła Vera. — Złożyłam pozew rozwodowy. Za miesiąc wszystko będzie gotowe. Nie dam żadnego podpisu.
— Vera, bądź człowiekiem! Ona umiera!
— Dwa lata temu, kiedy ją prowadziłam do WC — ja też umierałam. Tylko powoli. A ty gdzie byłeś? Zajęty. Teraz też zajęty bądź.
Vera odłożyła telefon.
Minął miesiąc. Vera otrzymała dokument rozwodowy — Oleg nie pojawił się na rozprawie, podpisał zdalnie. Siedziała w pokoju z papierem w ręku, patrząc na pieczęć. Piętnaście lat małżeństwa zakończone jednym stemplem.
I nie obchodziło jej to.
Włożyła dokument do szuflady, wzięła płaszcz i wyszła na ulicę.
Nie spieszyła się, szła bez celu, obserwując okolice. Miasto było szare, zimne, ale w tej szarości było coś kojącego. Nikt jej nie czekał. Nikt niczego nie wymagał. Nikt nie kłamał.
Przed sklepem przy przystanku spotkała Tamarę.
— Vera! Zniknęłaś zupełnie. Jak się masz?
— Dobrze.
— Słyszałam, że się rozwiodłaś.
— Tak.
Tamara milczała, przyglądając się jej.
— I nie jesteś… złamana. Wręcz przeciwnie.
— Po prostu teraz odpoczywam.
— Słusznie. Ten facet, który uciekł w trudnym momencie — wcale nie był facetem.
Stały jeszcze chwilę, rozmawiały o pracy, pogodzie. Potem się rozeszły.
Vera szła do domu, myśląc, że Tamara miała rację. Oleg uciekł, gdy tylko zrobiło się niewygodnie. Nie chronił, nie wspierał, nie próbował znaleźć rozwiązania. Po prostu zniknął.
Teraz walczyła z matką i Kristiną o spadek, który w rzeczywistości już nie istniał.
Jeszcze tydzień później, późnym wieczorem, zadzwonił dzwonek. Vera zajrzała przez wizjer. Oleg stał przed drzwiami. Sam, załamany, skulony.
Otworzyła drzwi, ale nie zdjąła łańcucha.
— Czego chcesz?
— Musimy porozmawiać.
— Nie ma o czym.
— Twoja matka jest w złym stanie. Kristina nie chce się nią zajmować. Nie daję rady. Vera, pomóż…
— Nie.
— Rozumiem, że jesteś zła. Ale to moja matka. Stara, chora…
— Od dwóch lat nie była wystarczająco chora, by mnie nie oszukać. A ty nie byłeś tak zajęty, by chociaż raz spojrzeć na mnie. Idźcie do Kristiny. Ona jest teraz dla was córką i synową.
— Kristina się wyprowadziła. Powiedziała, że nie podpisała.
Vera się uśmiechnęła.
— Świetnie. Teraz jesteście sami z matką. Jak my przez piętnaście lat w internacie. Tylko ja miałam nadzieję. U was nic.
Vera zamknęła drzwi. Oleg stał chwilę, potem powoli odszedł. Kroki ucichły.
Vera opadła na drzwi, zamknęła oczy. Ręce drżały — nie ze strachu, lecz z napięcia nagromadzonego przez dwa lata. Powoli rozluźniła palce i westchnęła.
Weszła do pokoju, włączyła światło. Fotel przy oknie, stół, składane łóżko.
Wszystko tak samo. Mały pokój w internacie, gdzie mieszkała piętnaście lat. Nic się nie zmieniło — ani tapeta, ani skrzypiąca podłoga, ani widok na szare podwórze.
Ale w środku coś się zmieniło.
Vera podeszła do okna. Na dole świeciły lampy, okna sąsiednich domów. Gdzieś przygotowywano kolację, gdzieś oglądano telewizję, gdzieś kłócono się lub śmiano. Życie toczyło się dalej — bez obietnic, kłamstw i fałszywej nadziei.
Na parapecie stała stara fikus w popękanej doniczce — ta sama, którą kupiła piętnaście lat temu. Liście były zielone, żywe. Tu rosła, w tym wąskim miejscu, i nie narzekała.
Vera przesunęła dłoń po liściu i uśmiechnęła się.
— Nic nie szkodzi — powiedziała głośno. — Przeżyjemy.
Rano obudziła ją cisza. Ani jęków, ani prośby o miseczkę. Tylko cisza, gęsta, że aż w uszach dudniła.
Vera wstała, umyła się, ubrała. Spojrzała w lustro. Blada twarz, siwe pasma, głębokie zmarszczki. Czterdzieści dwa lata, wyglądała na starszą. Dwa lata życia skradzione przez kłamstwa.
Ale te dwa lata się skończyły.
Wzięła torbę i wyszła z pokoju. Zamknęła drzwi na klucz — po prostu, bez oglądania się.
Zeszła po schodach, wyszła na ulicę. Listopadowy wiatr uderzył w twarz, ale nie drgnęła.
Poszła na przystanek, wsiadła do autobusu, patrzyła przez okno.
Miasto budziło się do życia. Ludzie spieszyli do swoich spraw. Nikt nie wiedział, przez co przeszła. Nikt nie wiedział, co straciła przez dwa lata, za mieszkanie, które nigdy nie miało być jej.
Ale to już nie miało znaczenia.
Vera poszła na stołówkę, by zarobić na życie. Przed nią zwyczajny dzień: garnki, para, setki porcji. Ciężka praca, po której bolały plecy i nogi.
Ale to była jej praca.
Nikt już nic jej nie był winien.
Wieczorem, w domu, Vera wyciągnęła z szuflady dokument rozwodowy. Spojrzała na pieczęć, datę. Potem odłożyła papier.
Nikt nie pukał do drzwi. Telefon milczał. Na zewnątrz lampy świeciły.
Vera usiadła w fotelu, wzięła książkę. Strony szeleszczały cicho. Pokój był ciepły. Wiatr huczał na zewnątrz, ale tu nie docierał.
Czytała i czuła, jak napięcie powoli opuszcza ramiona, szyję, zaciśniętą szczękę. Po raz pierwszy od dwóch lat po prostu siedziała i nie musiała nic robić. Nie musiała uważać na jęki. Nie musiała wstawać po miseczkę, lekarstwa, jedzenie.
Po prostu żyła.
Gdzieś daleko, w tym starym domu, Oleg zmieniał pościel matki i może przeklinał dzień, w którym nie obronił żony. Gdzieś Kristina liczyła koszty opiekunów i żałowała, że wmieszała się w cudzy spadek.
Gdzieś Antonina Stepánovna leżała w łóżku i zdała sobie sprawę, że została całkiem sama.
A Vera siedziała w ciasnym pokoju internackim, czytała książkę i niczego nie żałowała.
Dwa lata cudzej chciwości i kłamstw.
Ale reszta życia należała już tylko do niej.
