Minęły prawie trzy tygodnie od jego odejścia. Pierwsze dni płynęły we mgle, jakby czas zamarł, jakby sam świat nie potrafił zdecydować, jak żyć bez niego dalej. Potem nadeszły obchody dziewiątego dnia, ciche modlitwy, czarne chusty i słowa bez ciężaru — bo nic nie mogło wypełnić pustki, która pozostała w środku.
Mieszkanie, wysprzątane tak starannie, że niemal błyszczało, wydawało się całkowicie obce. Zimne. Bez życia. Jakby wraz z mężczyzną zniknęła z tych ścian cała energia. Jakby coś w nim zostało poważnie uszkodzone — coś niewidzialnego.
Oleg przyszedł z żoną, Svetą. Nie tylko po to, by sprawdzić, jak sobie radzi, ale też dlatego, że wiedzieli: żałoba powoli, podstępnie łamie człowieka.
– Mamo, jak się czujesz? – zapytała Sveta, kładąc torby z zakupami na kuchennym stole.
Katerina Iwanowna wzruszyła ramionami. Jak mogła się czuć? Przez czterdzieści lat żyła z jednym człowiekiem, a teraz… go nie było. Nie było jego ciszy, oddechu, drobnego mruczenia ani znajomych kroków na korytarzu. Nic. Stepan. Jej Stepan Petrowicz. Cichy, powściągliwy Stepan.
– Mamo… powinniśmy powoli zacząć przeglądać jego rzeczy – powiedział ostrożnie Oleg, patrząc w podłogę. – Wiem, że to trudne. Ale czterdzieści dni szybko minie.
Zaczęli od szafy. Starannie poskładane, prawie nienoszone garnitury, połatane spodnie robocze, lekko sfatygowane swetry wyszły na światło dzienne. Każdy pachniał tak samo: domem i naftaliną, zapachem znanym od dziesięcioleci, spokojnym, prostym.
Katerina mechanicznie segregowała: to na darowiznę, to na domek letni, to… można wyrzucić.Wtedy Oleg poruszył łóżko i coś metalicznie stuknęło.Wyciągnął starą, żelazną skrzynię. Ciężką, pokrytą rdzą i grubą warstwą kurzu.
Katerina zapomniała o jej istnieniu. Może nigdy jej nie otwierała.
– Co to jest? – zapytał Oleg, próbując ją podnieść. Dno skrzyni trzeszczało o parkiet.
– Och… nic szczególnego – machnęła ręką Katerina, odwracając wzrok. – Jakieś stare narzędzia. Powiedział, że zostały z fabryki. Albo jakieś graty z wojska. „Nie ruszaj, Katjuszko” – mówił zawsze. – „Wszystko zakurzone i bezwartościowe.”
Zamek jednak był masywny, grubszy niż zwykłe do skrzyń.
– Gdzie klucz? – zapytał Oleg.
– Nie mam pojęcia. Zawsze miał przy sobie, na pęku kluczy.
Oleg wyszedł na korytarz i wrócił z kuferkiem narzędzi. Po kilku minutach metalicznego brzęku zamek ustąpił. Cichy *klik*, a skrzynia otworzyła się.I wtedy uderzył ich zapach.
Nie kurz. Nie stęchlizna. Lecz ostry, obcy, niepokojący aromat, który przypominał tanią wodę kolońską, starą skórę… i olej do broni. Oleg westchnął.Sveta zakryła usta dłonią.Katerina pochyliła się bliżej.
Na wierzchu skrzyni leżał gruby, starannie związywany stos papierów. Oleg wyjął je. Pod spodem leżały gęsto upakowane pliki banknotów, związane gumką — mnóstwo. Niepokojąco dużo.
– To… mamo… ile tu jest pieniędzy? – zapytał Oleg z niedowierzaniem. – I jak to możliwe, że nic o tym nie wiedziałaś?Dla pracownika szóstej kategorii? Tyle? To już cena mieszkania.
– Jest tu jeszcze coś – mruknął Oleg, wyciągając kilka paszportów.Katerina wzięła pierwszy. Bordowy, wzór sowiecki. Na zdjęciu Stepan — ale młodszy. Nazwisko jednak…Jegorow. Jegorow Jegor Nikołajewicz.Drugi paszport: ta sama twarz. Ale inne nazwisko.Szinitin Pawieł Andriejewicz.Trzeci…Czwarty…Oleg zbledł.
– Mamo… to fałszywe paszporty – wyszeptała Sveta. – Przeciętny człowiek nie trzyma czegoś takiego przy sobie.Ale to nie było najgorsze.Na dnie skrzyni leżał czarny, skórzany notatnik. I paczka listów, starych, pożółkłych papierów, związanych wyblakłą wstążką.
Oleg otworzył notatnik. Jego spojrzenie ciemniało z każdą stroną.Katerina tymczasem sięgnęła po listy. Pismo było kobiece, lekko pochylone, z dużymi literami.„Kochany Jegor!”Jegor. Nie Stepan. Jegor — nazwisko w paszporcie.
„…Tak się cieszę, że przyjechałeś. Valerka już nie może się doczekać, żeby cię zobaczyć. Tak bardzo cię przypomina, zawsze coś składa… tak jak ty.”
„…Dostałam pieniądze, dziękuję, kochanie. Ale proszę, uważaj na swoją drugą pracę. Codziennie się za ciebie modlę.”Podpis: „Twoja Weronika.”Katerina prawie upuściła papiery. Podniosła zdjęcie do oczu.
Na nim stał jej mąż — czyli Jegor — uśmiechający się niemal młodzieńczo, obok kobiety, której nigdy nie widziała. A między nimi chłopiec około dziesięciu lat. Dokładnie taka twarz, jak młody Stepan.
Oleg zamknął notatnik.
– Mamo… to inna rodzina? – zapytał cicho. – Inne życie?
Sveta przyniosła wodę, ale Katerina prawie nie poczuła jej smaku. Świat nagle zrobił się bledszy. Surowszy. Obcy.W notatniku były nazwiska. Adresy. Kwoty. I notatki.
„Zaległe.” „Trzeba z nim porozmawiać.”Jedno nazwisko było znajome: Nyikita. Syn dawnej przyjaciółki, Very.Sześć miesięcy temu ktoś brutalnie pobił go przed domem.Policja nie znalazła sprawcy.Jej mąż wtedy powiedział tylko: „Kto bierze pieniądze z niewłaściwego źródła, za to płaci.”
Teraz rozumiała. Wszystko.Jej serce powoli się łamało.Oleg chodził tam i z powrotem.
– Mamo, to przestępstwo. Brudne pieniądze. Fałszywe dokumenty. Bóg wie, co jeszcze. Musimy iść na policję!Katerina jednak powiedziała tylko:
– Nie.Oleg niemal wykrzyknął:
– Dlaczego nie?
– Umarł – odpowiedziała cicho, ale stanowczo Katerina. – I ja… nie chcę, by to było jego dziedzictwo.
Oleg zarzucił płaszcz.
– Jeśli ty tego nie zrobisz, jutro ja zadzwonię. Nie mogę tak dalej żyć.I wyszedł.Katerina dopiero po kilku godzinach wstała. Szok minął. Na jego miejsce wkroczyło coś innego.Ciekawość.Musiała zobaczyć tę drugą kobietę. To drugie życie.
Nazajutrz rano wyruszyła.Monotonne buczenie autobusu zagłuszało jej myśli. Miasto przelatywało szaro wokół, ale ona nic nie widziała. Wiedziała tylko: musi iść.
Adres prowadził do cichego, pięciopiętrowego budynku. W klatce schodowej mieszał się zapach gotowanego jedzenia z wonią proszku do prania i starego linoleum.
Na trzecim piętrze nacisnęła dzwonek.Drzwi otworzyła kobieta. Nieco młodsza od niej. Zmęczona, ale z pięknymi oczami. I kiedy usłyszała imię…
…zamarła.
– Pani… to… pani jest jego żoną?
– Tak – powiedziała Katerina. – A on był Jegorem dla ciebie.Kobieta milcząco odsunęła się, wpuszczając ją.Z przedpokoju ściany zdobiły rodzinne fotografie. Tam był jej mąż — promienny uśmiech, przytulenie, życie, którego z nią nigdy nie dzielił.
Chłopiec zaś… ten sam wzrok. Ten sam gest, gdy zdejmował plecak, wchodząc do mieszkania.Katerina poczuła się, jakby wkroczyła do obcego życia. Do życia, w którym jej mąż był szczęśliwy.A w tym… ona nigdy nie istniała.
